W marcu 2025 roku Sąd Administracyjny w Hanowerze wydał przełomowy wyrok, który może zakończyć erę manipulacyjnych banerów cookies. Orzeczenie to, oparte na unijnych przepisach RODO, stanowi jasny sygnał dla wydawców i firm w całej Europie, w tym w Polsce, że utrudnianie użytkownikom odmowy zgody na śledzenie jest nielegalne.
Sedno sprawy: manipulacyjne „dark patterns”
Sprawa dotyczyła praktyki znanej jako „dark patterns” (manipulacyjne wzorce projektowe). Sąd rozpatrywał baner cookies niemieckiego wydawcy prasowego, Neue Osnabrücker Zeitung (NOZ), który oferował duży, wyraźny przycisk „Zaakceptuj wszystko”, podczas gdy opcja odmowy była ukryta w skomplikowanym panelu ustawień zaawansowanych. Aby odrzucić śledzenie, użytkownik musiał przejść przez wieloetapowy proces, co sąd uznał za celowe utrudnienie.
Sąd orzekł, że jeśli na stronie internetowej istnieje przycisk „Zaakceptuj wszystko”, to musi się tam znajdować równie łatwo dostępny i widoczny przycisk „Odrzuć wszystko”.
Podstawa prawna: RODO i zasada dobrowolności zgody
Wyrok opiera się na kluczowych przepisach Rozporządzenia o ochronie danych (RODO). Sąd podkreślił, że zgoda, aby była ważna, musi spełniać warunki z art. 4 ust. 11 RODO, czyli być dobrowolna, konkretna, świadoma i jednoznaczna. Gdy droga do odmowy jest znacząco trudniejsza niż do akceptacji, zasada dobrowolności zostaje złamana. W efekcie, przetwarzanie danych oparte na tak pozyskanej „zgodzie” staje się bezprawne.
Znaczenie wyroku dla Polski i Europy
Chociaż wyrok formalnie dotyczy tylko jednego niemieckiego wydawcy, jego znaczenie jest uniwersalne. Opiera się on na przepisach RODO, które obowiązują identycznie we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Dla polskich przedsiębiorców i organów nadzorczych jest to potężna wskazówka interpretacyjna.
- Dla firm: Wyrok stanowi jasny sygnał, że projektowanie banerów utrudniających odmowę jest niezgodne z prawem i naraża na sankcje.
- Dla użytkowników: To wzmocnienie pozycji i potwierdzenie, że mają prawo do łatwej i rzeczywistej kontroli nad swoimi danymi.
- Dla organów nadzorczych: Orzeczenie daje argumenty do działania przeciwko praktykom „dark patterns”.
Wyzwania w polskim systemie nadzoru
Niemniej, optymizm należy temperować specyfiką polskiego systemu nadzoru. W Niemczech jeden organ (LfD) nadzoruje zarówno RODO, jak i krajowe przepisy o cookies. W Polsce kompetencje są podzielone: Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) nadzoruje RODO, natomiast za przepisy Prawa komunikacji elektronicznej dotyczące cookies teoretycznie odpowiada Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE). Ten podział może utrudniać spójne i skuteczne egzekwowanie nowego standardu.
Co dalej z banerami cookies?
Wyrok z Hanoweru wyznacza nowy, przejrzysty standard. Oczekuje się, że organy nadzorcze w innych krajach UE, w tym UODO, będą się na niego powoływać. Może to również przyspieszyć prace nad unijnym rozporządzeniem ePrivacy, które ma ostatecznie uporządkować kwestię zgody na pliki cookies. Dla właścicieli stron internetowych najwyższy czas na audyt i zmianę banerów, aby zapewnić użytkownikom równy i prosty dostęp do opcji „Zaakceptuj wszystko” i „Odrzuć wszystko”. W przeciwnym razie ryzykują nie tylko sankcje finansowe, ale także utratę zaufania użytkowników.
