Europejska Rada Ochrony Danych (EROD) opublikowała długo oczekiwane wytyczne, które mają na celu ograniczenie nadużyć w e-commerce związanych z obowiązkowym zakładaniem kont użytkownika. Rekomendacje 2/2025, przyjęte 3 grudnia 2025 r., stanowią odpowiedź na powszechną praktykę sklepów internetowych, które często uzależniają możliwość dokonania zakupu od wcześniejszej rejestracji. Dokument ten, po konsultacjach społecznych zakończonych w lutym 2026 r., wyznacza nowe standardy ochrony prywatności konsumentów w sieci.
Ryzyka związane z obowiązkową rejestracją
EROD w swoich rekomendacjach jednoznacznie wskazuje na liczne zagrożenia dla praw podstawowych, które wynikają z nieuzasadnionego wymogu zakładania konta. Praktyka ta często prowadzi do:
- Przetwarzania nadmiernej ilości danych – sklepy zbierają więcej informacji, niż jest to konieczne do samego zakupu.
- Zbyt długiego przechowywania danych osobowych, co zwiększa ryzyko ich wycieku lub nieautoryzowanego dostępu.
- Wykorzystania zebranych informacji do profilowania i kierowania spersonalizowanych reklam bez odpowiedniej podstawy prawnej.
- Stosowania tak zwanych dark patterns, czyli zwodniczych interfejsów, które manipulują użytkownikiem, skłaniając go do ujawnienia szerszego zakresu danych.
Kluczowe znaczenie dla oceny, czy dana podstawa prawna może uzasadniać wymaganie założenia konta, ma tzw. test niezbędności.
Test niezbędności w praktyce
Podstawowym narzędziem oceny legalności wymogu rejestracji stał się test niezbędności. Administrator danych musi wykazać, że założenie konta jest obiektywnie niezbędne do osiągnięcia określonego celu (np. wykonania umowy) oraz że nie istnieją inne, równie skuteczne środki, które w mniejszym stopniu ingerują w prywatność klienta.
Wykonanie umowy – kiedy rejestracja jest uzasadniona?
EROD szczegółowo przeanalizowała najczęściej stosowaną podstawę prawną – art. 6 ust. 1 lit. b RODO, dotyczący wykonania umowy.
- Jednorazowy zakup: Założenie konta nie jest uznane za niezbędne. Dane potrzebne do realizacji zamówienia można zebrać za pomocą formularza zamówienia bez rejestracji.
- Usługi subskrypcyjne: W przypadku długotrwałych umów subskrypcyjnych (np. dostęp do platformy streamingowej) założenie konta może być uzasadnione, aby umożliwić identyfikację użytkownika i zarządzanie usługą.
- Dostęp do ofert specjalnych: Tutaj wszystko zależy od kontekstu. Jeśli „członkostwo” polega wyłącznie na podaniu danych, rejestracja nie jest niezbędna. Jeśli jednak oferta jest skierowana do wąskiej, zamkniętej grupy lojalnych klientów, założenie konta może znaleźć uzasadnienie.
Inne podstawy prawne
EROD odniosła się także do innych przesłanek. Obowiązek prawny (np. archiwizacja faktur) nie uzasadnia utrzymywania pełnoprawnego konta użytkownika, gdyż dane można przechowywać w inny sposób. Podobnie prawnie uzasadniony interes administratora nie może służyć jako przyczyna wymuszania rejestracji, jeśli istnieją mniej inwazyjne alternatywy.
Podsumowanie i konsekwencje dla e-commerce
Nowe rekomendacje EROD stanowią wyraźny sygnał dla branży e-commerce. Obowiązkowa rejestracja przy jednorazowym zakupie staje się praktyką trudną do obrony. Sklepy internetowe muszą teraz weryfikować swoje procesy i wdrażać opcję zakupu bez zakładania konta, jeśli chcą działać w pełni zgodnie z RODO. Finalnie, wytyczne te wzmacniają pozycję konsumenta, dając mu większą kontrolę nad swoimi danymi osobowymi i ograniczając niepotrzebną inwigilację w trakcie zwykłych transakcji handlowych.
